Vốn niềm tin

tỉ dụ 1. Đi ô tô buýt ở Berlin Năm 2012, nhân chuyến lưu giảng ở ĐH Pecs (Hungary), Viện Hàn lâm khoa học Hungary và hội thảo ở Gottingen (CHLB Đức). Ấn tượng của tôi với hệ thống xe buýt và xe điện ở Hungary và Đức là hệ thống này vô cùng quy củ, sạch sẽ và tiện dụng. Đa phần người dân dùng vé tuần, vé tháng, vé năm, tuy theo nhu cầu của họ. Riêng khách lẻ phải mua vé trực tiếp trên công cụ bằng tiền mặt chuẩn y hệ thống bán vé tự động, không có người bán vé hay soát vé, bít tất đều tự giác. Do chưa quen với dịch vụ này nên lần đầu tôi đã gặp khó khăn. Sau khi thực hành xong, tôi nói đùa với người bạn đồng hành “nếu ở Việt Nam chắc chẳng ai mua nữa mà sẽ đi chùa luôn.” Và tôi hỏi liệu ở đây cứ đi xe mà không mua vé thì chuyện gì sẽ xảy ra? Cô ngẩn người một lúc và nói rằng cô chưa từng thấy ai làm như vậy cả! và nếu có ai làm vậy thì chắc rằng sẽ bị những người xung quanh nhìn với một con mắt “kinh tởm.” Cô cho rằng vì cả từng lớp tin vào hệ thống dịch vụ công nên không ai làm như vậy, hẳn nhiên không cần đến người soát vé. Nhận xét: Vốn niềm tin ở các tầng lớp phát triển đủ để các công ty chuyển vận hành khách tin vào khách hàng và người dân có đủ lòng tin vào một tầng lớp minh bạch – xã hội dân sự. Thí dụ 2. Dùng trương mục ngân hàng ở Mỹ hồ hết các ngân hàng lớn ở Mỹ đều cho phép người dân sử dụng thẻ Credit Card để mua hàng hoặc rút tiền khi lượng tiền trong trương mục không có hoặc không đủ, thậm chí co thể “tạm ứng” trước hàng chục nghìn USD. Nhưng sau đó, chủ trương mục phải hoàn lại số tiền đã tiêu trong một kì hạn nhất định. Một lần, trong năm học trước tiên, bộ phận tài vụ của trường nơi tôi đang theo học chuyển nhầm một khoản tiền 4000USD vào tài khoản của tôi. Tôi vắng việc này với ngân hàng, họ cảm ơn. Sau đó, tôi hỏi nếu tôi cứ sử dụng khoản tiền đó thì sao? Họ giải đáp là ngân hàng sẽ điều tra các khoản thu chi, nếu chủ tài khoản không chứng minh được nguồn gốc thì khoản tiền đó sẽ bị truy thu. Với mỗi sai phạm buộc ngân hàng phải dùng biện pháp “bắt buộc,” thì độ tín nhiệm (accredit) của chủ tài khoản sẽ bị trừ đi. Khi mức độ sai phạm tới một chừng độ nào đó, họ sẽ không cho phép chủ trương mục này mở account ngân hàng (kể cả ở các nhà băng khác, thường nhật hệ thống nhà băng có sự liên thông với nhau). Và khi không có trương mục ngân hàng thì sẽ chẳng thể đi xin việc và sẽ khôn cùng khó khăn trong việc thanh toán các khoản tiêu xài. Nhận xét: Hệ thống nhà băng được quản lý chặt chịa, liên thông với nhau và liên thông với hệ thống quản lý của các cơ quan luật pháp như tòa án, cảnh sát hay bộ phận cấp thị thực. Người dân tự giác tuân thủ các quy định của thể chế. Do có niềm tin vào hệ thống ngân hàng nên người dân không tích trữ tiền mặt hay vàng như ở ta. Sự kiện siêu lừa Huyền Như và sự chối bỏ nghĩa vụ của Vietinbank trong “đại án” 4000 tỷ vừa qua sẽ khiến cho niềm tin của khách hàng vào hệ thống nhà băng Việt Nam sút giảm nghiêm trọng. Thí dụ 3. Niềm tin được bảo vệ tính mạng Trong một lần đi máy bay từ Boston đến Los Angeles tôi chứng kiến một phụ nữ bị khó thở cần cấp cứu, phi hành đoàn đã cho hạ cánh khẩn cấp. Sau đó họ giải thích rằng mỗi lần hạ cánh, cất cánh cùng với các phí cấp cứu và săn sóc y tế sẽ tốn hàng chục hoặc hàng trăm nghìn USD bên cạnh việc gây chậm trễ cho vơ hành khách nhưng việc bảo vệ tính mạng con người là quan yếu nhất nên họ cần phải làm và họ có lời xin lỗi đến vớ hành khách. Nhận xét: Người dân tin vào mức độ an toàn và nghĩa vụ của ngành hàng không Mỹ nên việc sử dụng tàu bay làm dụng cụ đi lại ở Mỹ vô cùng phổ quát. Thông thường trên bầu trời nước Mỹ luôn luôn có khoảng 8000 máy bay đang bay (không kể các tàu bay ở dưới mặt đất). Niềm tin này giúp cho công nghiệp hàng không Mỹ phát đạt. Kết luận chung: Niềm tin và chuẩn tầng lớp là điều kiện tối cấp thiết để một xã hội phát triển. Một từng lớp không có (hoặc không còn) niềm tin sẽ là một xã hội chẳng thể phát triển. Nói cách khác, đó là một xã hội vận hành theo nguyên tắc của kẻ mạnh “cá lớn nuốt cá bé” và các lề luật ở đây đều không có tác dụng, ngoài luật rừng. Xuân Quý Ngọ 2014 Đọc thêm: Vốn xã hội từ lý thuyết đến thực tiễn ở Việt Nam http://tiasang.Com.Vn/Default.Aspx?tabid=116&CategoryID=42&News=6145